- INCAMAKE Y’UBUZIMA BWA MPIRWA AZARIE
MPIRWA Azarie ni mwene MBWAYABANDI Eramu na NYIRABABIRIGI Keziya. Yavukiye muyahoze ari Serire Kibaga, Segiteri Gahondo muri Komini Nyabisindu mu 1952, ubu ni mu Kagari ka Gahondo, Umurenge wa Busasamana, Akarere ka Nyanza. Yize amashuri 6 abanza. Yari asanzwe ari umuhinzi.
- IBIKORWA BY’INDASHYIKIRWA BYARANZE MPIRWA AZARIE
Ibikorwa byaranze Mpirwa Azarie bikubiye mu kurwanya ivangura n’amacakubiri byakorerwaga Abatutsi mbere ya Jenoside, kwitandukanya n’amashyaka yateguye akanashyira mu bikorwa Jenoside yakorewe Abatutsi, no kurwana ku batutsi muri Jenoside yakorewe Abatutsi kugera nawe ubwe yishwe.
- Kurwanya ivangura n’amacakubiri byakorerwaga Abatutsi mbere ya Jenoside
Mu 1989, MPIRWA Azarie yabaye Konseye wa Segiteri Gahondo. Akimara kujya ku buyobozi yanze politiki yariho yo kwimika amacakubiri n’ivangura ry’amoko ryariho icyo gihe, arwanya akarengane n’urwango byakorerwaga Abatutsi, dore ko we yabarizwaga mu bwoko bw’Abahutu n’ubwo yari yarashakanye n’Umututsi.
Muri 1990 Inkotanyi zitangije urugamba rwo kubohora igihugu, MPIRWA Azarie yaranzwe no kubanisha abaturage be atarobanura, abashishikariza kwirinda amacakubiri ayo ariyo yose. Impanuro za MPIRWA Azarie abaturage bakomeje kuzigenderaho kugeza Jenoside yakorewe Abatutsi itangiye gushyirwa mu bikorwa.
- Kwitandukanya n’amashyaka yateguye akanashyira mu bikorwa Jenoside yakorewe Abatutsi
Kugeza mu 1990, MPIRWA Azarie wari Konseye wa Segiteri Gahondo, yari umurwanashyaka wa MRND. Kuva mu 1991 mu mwaduko w’amashyaka menshi mu Rwanda MPIRWA Azarie yanze kuguma muri MRND yabarizwagamo ahitamo kuyoboka ishyaka rya MDR ryarwanyaga MRND.
- Kurwanya abicanyi mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi
Jenoside yakorewe Abatutsi itangiye gushyirwa mu bikorwa, MPIRWA Azarie yaranzwe no gushishikariza abaturage yayoboraga kutijandika mu bwicanyi. Kubera uburyo MPIRWA Azarie yashishikarizaga abaturage be kutijandika mu bwicanyi, byatumye hategurwa umugambi wo kumufatira mu nama yo kuwa 20 Mata 1994 yabereye kuri Komini Nyabisindu kugira ngo bamwice bityo abaturage be babashe kwitabira Jenoside. MPIRWA Azarie yaje kubimenya arabacika. Ageze mu rugo, yahise yegeranya abaturage be, ababwira umugambi urimo gutegurwa wo kwica Abatutsi, abasaba kutabyijandikamo. Nimugoroba wo kuri iyo tariki, abicanyi bayobowe n’uwitwa KAREGE Ildephonse bateye kwa KAZASHOBOKA kugira ngo bamwice. MPIRWA yahise abimenya, afata aturage be bajya gutabara KAZASHOBOKA. Bagezeyo barwanye n’icyo gitero, hagwamo umuntu 1 uwitwa HAKIZIMANA nawe arakomereka cyane. Bamaze kunesha icyo gitero, Mpirwa n’abaturage be bahise bataha, bishyira hamwe n’ubwo baje kuneshwa n’ibitero by’abajandarume baje bitwaje imbunda mu minsi yakurikiyeho.
MPIRWA Azarie yakoze uko ashoboye kose arwanya ibitekerezo n’imigambi y’ubwicanyi bwakorerwaga Abatutsi. Kubera kudashyigikira ingengabitekerezo ya Jenoside no kutifatanya n’abicanyi, MPIRWA Azarie yashinjwe kuba icyitso cy’Inkotanyi bituma asenyerwa nk’uko byakorerwaga Abatutsi. Amaze gusenyerwa umuryango we wahise utangira kubaho mu bwihisho dore ko umugore we yari mu bahigwaga.
Mu matariki abanza y’ukwezi kwa Gicurasi, habaye inama yatumijwe na KAREGE Ildephonse, ibera mu mpinga y’umusozi wa Rwinyana. Abaturage bose bayigiyemo harimo n’abasenyewe, maze bababeshya ko ibyabaye ubuyobozi butabishakaga. Ibyo ariko byari ibinyoma kubera ko umugabo wese witabiriye iyo nama yahise yicwa, bigeze nimugoroba bajya no gufata abagore bose bahigwaga barimo n’umudamu wa MPIRWA Azarie bajya kubica.
Bamaze kwica umudamu wa Mpirwa Azarie abana be babiri bari bafitanye Nshimyukiza Mpirwa Egide na Habaguhirwa Eddy Emille barabaretse, bategereza ko ise azaza kubareba bagahita babona uko nawe bamufata bakamwica. Mpirwa Azarie amaze kwicirwa umugore no gutwikirwa, ari nako birirwa bamushakisha ahantu hose, yatinye kwigaragaza no gukomeza kwihisha mu gace atuyemo, ahitamo guhungira i Butare ku mucuruzi bari baturanye witwa RUGAYINTENGA Ezechiel.
- IYICWA RYA MPIRWA AZARIE
Ku itariki ya 28 Gicurasi 1994, Inkotanyi zafashe Nyanza maze Interahamwe zihunga zerekeza ku Gikongoro. Abicanyi bageze ku Gikongoro bakomeje ubwicanyi. Muri icyo gihe, hari umusirikare bitaga BIRIKUNZIRA wicaga Abatutsi cyane waguye mu mwobo aravunika, kumuvurira ku Gikongoro birananirana, maze umugore we n’abasirikare bari bafatanyije ubwicanyi bajya kumuvuza i Butare. Bageze i Butare babonye MPIRWA Azarie ku muhanda, barahagarara, baramusuhuza bahita bamufata bamushyira mu modoka bamuhambiriye. Bagejeje BIRIKUNZIRA kwa muganga, MPIRWA Azarie bamujyana kuri ESO aba ariho bamufungira. BIRIKUNZIRA amaze kuvurwa baragarutse kuri ESSO bafata MPIRWA Azarie, bamusubiza mu modoka, bamujyana ku Gikongoro ahari impunzi z’interahamwe zavuye i Nyabisindu, zisanzwe zimuzi neza. Bahise bamuziha maze nk’umuntu wazirwanyije cyane zihita zimwica.
- KUROKOKA KW’ABANA BA MPIRWA AZARIE
N’ubwo Mpirwa Azarie n’umugore we bishwe, abana babyaye uko ari babiri Nshimyukiza Mpirwa Egide na Habaguhirwa Eddy Emille bagize amahirwe yo kurokoka Jenoside yakorewe Abatutsi. Mama ubabyara amaze kwicwa, bakomeje kwihisha mu bihuru hafi y’aho bari batuye kugeza Inkotanyi zigeze i Nyanza zirabarokora. Umwana mukuru NSHIMYUKIZA MPIRWA Egide ubu afite impamyabumenyi yo mu cyiciro cya kabiri cya Kaminuza (AO mu icungamari), akora mu bubiko bw’ibintu bwa Rwanda Air Catering ku Kibuga cy’Indege i Kanombe. Murumuna we HABAGUHIRWA Eddy Emille nawe afite impamyabumenyi yo mu cyiciro cya kabiri cya Kaminuza (AO mu icungamari), akora akazi k’ibaruramari kuri Station ya Essence mu mujyi wa Kigali.
UMWANZURO
MPIRWA Azarie ni umwe mu bayobozi bake bo muri Leta yateguye ikanashyira mu bikorwa Jenoside yakorewe Abatutsi banze gutatira indangagaciro shingiro y’ubumwe bw’Abanyarwanda. Mu miyoborere ye, yaranzwe no gushyira imbere ubumwe bw’Abanyarwanda, yanga kwivanga mu bwicanyi ahubwo araburwanya, kugezaho bamwe bo mu muryango we nawe ubwe bishwe.